Między polityką a językiem. Polityki językowe w świecie hiszpańsko- i portugalskojęzycznym
Between Politics and Language: Language Policies in the Spanish - and Portuguese-Speaking World
Contributor(s): Anna Kaganiec-Kamieńska (Editor), Bartosz Dondelewski (Editor), Ewa Stala (Editor)
Subject(s): Politics / Political Sciences, Politics, Social Sciences, Language and Literature Studies
Published by: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
Keywords: politics; language policies; Spanish
Summary/Abstract: Niniejsza monografia stanowi próbę krytycznej analizy polityk językowych w wybranych krajach hiszpańsko- i portugalskojęzycznych z uwzględnieniem odgórnych działań państwa (top-down) oraz inicjatyw oddolnych (bottom-up). Pojęcie polityki językowej rozumiemy szeroko – jako formalne i nieformalne decyzje oraz praktyki wpływające na status, użycie i nauczanie języków. W centrum refleksji znajduje się język jako narzędzie kształtowania życia społecznego, ale również oporu i renegocjacji tożsamości. Stawiane są pytania o czynniki oddziałujące na polityki językowe oraz wyzwania stojące przed państwami, regionami i społecznościami. Tom przygotowany przez badaczy z polskich i zagranicznych ośrodków, reprezentujących różne dyscypliny nauk humanistycznych i społecznych, stanowi refleksję nad rolą i wpływem polityk językowych w rozmaitych kontekstach, ukazując szerokie spektrum zagadnień. Autorzy odwołują się do takich pojęć jak polityka językowa, planowanie językowe, ideologie językowe, prawa językowe czy rewitalizacja języka, czerpiąc z dorobku badaczy prezentujących zróżnicowane ujęcia teoretyczne tych kwestii.
- E-ISBN-13: 978-83-233-7781-8
- Print-ISBN-13: 978-83-233-5637-0
- Page Count: 388
- Publication Year: 2026
- Language: Polish
Mariaż mediów i języka, czyli o polityce językowej w wybranych wspólnotach autonomicznych Hiszpanii
Mariaż mediów i języka, czyli o polityce językowej w wybranych wspólnotach autonomicznych Hiszpanii
(The marriage of media and language, or language policy in selected autonomous communities of Spain)
- Author(s):Dagmara Głuszek-Szafraniec
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:15-30
- No. of Pages:16
- Keywords:language policy; Spain; Catalonia; Basque Country; media; subsidies
- Summary/Abstract:Polityka językowa to wieloaspektowy system działania zorientowany na podtrzymanie bądź upowszechnienie języka na określonym terytorium. Hiszpania z uwagi na swą różnorodność kulturową jest jednym z państw, w którym kompleksowo prowadzi się tego typu polityki. Celem artykułu jest analiza zadań, jakie przypisuje się mediom w ramach polityki językowej przez władze dwóch regionów autonomicznych, Kraju Basków i Katalonii. Ich działania ukierunkowane są na wzmacnianie obecności języków regionalnych na własnym terytorium. Analiza obejmuje zarówno ogólne obowiązki misyjne, wyznaczane mediom publicznym oraz prywatnym, jak i kryteria przyznania wsparcia finansowego dla nich (tzw. subwencje). W rozdziale zostały postawione następujące pytania badawcze:1) jaka jest sytuacja języków regionalnych w analizowanych wspólnotach autonomicznych?;2) w jaki sposób definiuje się zadania misyjne mediów względem języka regionalnego?;3) ile dana wspólnota autonomiczna wydaje na tego rodzaju działania? Zastosowano tutaj analizę instytucjonalno‑prawną i analizę porównawczą, wykorzystując dane statystyczne zebrane przez władze wspólnot autonomicznych, instytuty badań opinii publicznej w regionach i inne organizacje badawcze, które gromadzą informacje na temat używania języków w Hiszpanii. Rekomendacje dla decydentów politycznych, wynikające z analizy, wskazują na konieczność realizacji takich polityk publicznych, które wspierają różnorodność oferty medialnej w językach regionalnych. Dzięki temu gwarantuje się zarówno pluralizm, jaki podtrzymuje dziedzictwo kulturowe różnych grup społecznych, etnicznych czy językowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy konkurencja ze strony mediów prywatnych powoduje wyparcie treści adresowanych do grup mniejszościowych.
Rola polityki językowej w ochronie języka baskijskiego: od ustawodawstwa po inicjatywy społeczne
Rola polityki językowej w ochronie języka baskijskiego: od ustawodawstwa po inicjatywy społeczne
(The Role of Language Policy in Protecting the Basque Language: From Legislation to Social Initiatives)
- Author(s):Sandra Waleszkiewicz
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:31-46
- No. of Pages:16
- Keywords:Basque language; Basque Country; language policy; multilingualism
- Summary/Abstract:Język baskijski (euskera), jeden z najstarszych języków Europy, zmaga sięz licznymi wyzwaniami wynikającymi z dominacji języków hiszpańskiego i francuskiego,które stanowią zagrożenie dla jego przetrwania. Trudności te zostały spotęgowane przezrepresyjną politykę językową okresu dyktatury Francisco Franco, w ramach której ograniczanoużycie baskijskiego w przestrzeni publicznej oraz instytucjonalnej, co wywarło długotrwaływpływ na jego współczesny status. Celem tego artykułu jest analiza skutecznościpolityki językowej Kraju Basków w zakresie ochrony, rewitalizacji i dokumentacji euskery.Niniejsze studium koncentruje się na głównych regulacjach prawnych, które nadały językowibaskijskiemu status języka urzędowego w hiszpańskiej części regionu, oraz ich wpływie na administrację, edukację i życie społeczne. Ponadto omawiane są działania podejmowane w zakresie edukacji dwujęzycznej, w tym rozwój systemu szkół immersyjnych, które wspierają naukę języka wśród młodzieży. W zakresie dokumentacji językowej badane są inicjatywy dotyczące archiwizacji dialektów i tworzenia zasobów cyfrowych, takich jak korpusy tekstowe, mające na celu ochronę dziedzictwa językowego oraz jego adaptację do współczesnych technologii. Wyniki analizy wskazują, że pomimo postępu w integracji euskery rewitalizacja napotyka trudności związane z globalizacją, dominacją innych języków urzędowych oraz ograniczoną implementacją polityk językowych w regionie francuskim. Wnioski sugerują, że długofalowe przetrwanie języka baskijskiego wymaga zintegrowanych działań politycznych, edukacyjnych i społecznych. Tylko poprzez szerokie wsparcie instytucjonalne, efektywne programy edukacyjne i inicjatywy promujące euskerę w mediach możliwe jest przezwyciężenie współczesnych wyzwań i utrzymanie żywotności języka w wielojęzycznej Europie.
Działania o charakterze społecznym na rzecz języka baskijskiego
Działania o charakterze społecznym na rzecz języka baskijskiego
(Social activities for the Basque language)
- Author(s):Jakub Szymański
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:47-63
- No. of Pages:17
- Keywords:language policy; Basque Country; social initiatives; bottom-up strategies; minority language
- Summary/Abstract:Kwestie polityki językowej niejednokrotnie przywodzą na myśl określony porządek prawny i kojarzą się z instytucjami roztaczającymi parasol ochronny nad językiem jako dobrem narodowym, a jednocześnie bywa, że zapomina się o odmiennych działaniach ,nakreślonych i realizowanych oddolnie. Celem niniejszej pracy jest przedstawienie działań o charakterze społecznym, dążących do wzmocnienia statusu i pozycji języka baskijskiego oraz rozpowszechnienia jego użycia przez ogół społeczeństwa i zwiększania jego obecności w przestrzeni publicznej. Działania te obejmują zarówno inicjatywy lokalne, jak i wykraczające poza ramy miasta czy prowincji i rozciągające się na całe baskijskie terytorium, co będzie stanowić bazę do rozgraniczenia klasyfikacyjnego w ramach przeglądu. W przypadku każdego z działań oddolnych promujących użycie tego języka – wśród których wymienić należy chociażby inicjatywy takie jak Euskaraldia, Korrika czy mintzodromoa – omówione zostaną ich główne założenia i cele oraz specyfika każdego przedsięwzięcia. Wszelkie dane pochodzą z oficjalnych opracowań baskijskich i hiszpańskich lub prac naukowych dotyczących tematu w ujęciu interdyscyplinarnym. Podsumowanie stanowi jednocześnie przyczynek do refleksji nad uniwersalnością wdrożonych przez Basków działań i możliwością przeniesienia ich na grunt pozostałych dwujęzycznych wspólnot autonomicznych Hiszpanii, a także zastosowania ich w przypadku języków regionalnych z terenu Polski.
Polityki językowe a język mirandyjski: wyzwania i perspektywy
Polityki językowe a język mirandyjski: wyzwania i perspektywy
(Language Policies and the Mirandese Language: Challenges and Prospects)
- Author(s):Michał Belina
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:65-83
- No. of Pages:19
- Keywords:language policy; Mirandese; Mirandese Land; minorized languages; co-official languages; Portugal
- Summary/Abstract:Język mirandyjski (mir. lhéngua mirandesa, mirandés; port. língua mirandesa,mirandês) został w 1999 roku uznany za drugi oficjalny język Portugalii na obszarze Ziemi Mirandyjskiej (mir. Tierra Mirandesa, port. Terra Mirandesa). Swój status zawdzięcza w dużej mierze oddolnym inicjatywom (ang. bottom‑up)działaczy i organizacji społecznych, których celem była ochrona i rewitalizacja języka w obliczu jego lokalnej marginalizacji. Niniejszy artykuł analizuje politykę językową rozumianą jako zbiór zasad i praktyk regulujących użycie języków w obrębie danej społeczności, ze szczególnym uwzględnieniem trzech kluczowych komponentów wskazanych przez Spolsky’ego (2004, 2009) oraz Wicherkiewicza (2014): przekonań o języku (ang. language beliefs), praktyk językowych(ang. language practices) oraz zarządzania językiem (ang. language management). W analizie skoncentrowano się na działaniach instytucjonalnych (ang. top‑down)o charakterze legislacyjnym, edukacyjnym i kulturalnym, wspierających proces rewitalizacji języka mirandyjskiego. Szczególną uwagę poświęcono wyborowi zastosowanych strategii politycznych oraz ocenie ich praktycznych efektów. Zastosowana metodologia obejmuje analizę dokumentów prawnych i edukacyjnych, wywiady z przedstawicielami instytucji zaangażowanych w ochronę języka – zwłaszcza Stowarzyszenia Języka i Kultury Mirandyjskiej (Associaçonde Lhéngua i Cultura Mirandesa, ALCM) – a także bezpośrednią korespondencję ze Zrzeszeniem Szkół z Mirandy do Douro (Agrupamento de Escolas de Miranda do Douro, AEMD). Artykuł kończy się zestawem rekomendacji dotyczących przyszłych działań mogących zwiększyć skuteczność polityki językowej w kontekście języka mirandyjskiego, jak również refleksją nad jej znaczeniem dla ochrony i promocji innych języków mniejszościowych w Europie.
Dialekty azorskie w portugalskich produkcjach telewizyjnych: między standaryzacją a różnorodnością
Dialekty azorskie w portugalskich produkcjach telewizyjnych: między standaryzacją a różnorodnością
(Azorean Dialects in Portuguese Television Productions: Between Standardization and Diversity)
- Author(s):Justyna Żmijewska
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:85-97
- No. of Pages:13
- Keywords:dialectal diversity; linguistic representation in the media; Azorean cultural identity; Portuguese cultural heritage; language policies
- Summary/Abstract:Współczesne polityki językowe, zarówno odgórne, jak i oddolne, odgrywają istotną rolę w kształtowaniu tożsamości i reprezentacji społeczności językowych. W przypadku Azorów, regionu o wyjątkowej różnorodności kulturowej i językowej, wyzwaniem pozostaje sposób prezentacji lokalnych dialektów w produkcjach audiowizualnych. Analiza koncentruje się na marginalizowaniu dialektów azorskich w produkcjach telewizyjnych o Azorach, takich jak Rabo de Peixe (2023) czy Uma Família Açoriana (2013), gdzie dialekt jest zastępowany dubbingiem lub nie występują w nich aktorzy z archipelagu, mimo że azorskie dialekty są integralną odmianą portugalskiego, a nie odrębnym językiem. Tego typu podejście marginalizuje różnorodność dialektalną i wpływa na percepcję kulturową tego regionu. Z drugiej strony działania oddolne podejmowane przez samych Azorczyków, takie jak tworzenie programów dokumentalnych przez RTP Azory, m.in. Mal Amanhados –Os Novos Corsários das Ilhas (2020) czy Caixa Negra – Arca de Memórias Açorianas (2024),służą promowaniu i celebracji własnej odmienności językowej i kulturowej. Studium przedstawia zatem napięcie między odgórnymi strategiami standaryzacji a oddolnymi inicjatywami promującymi różnorodność językową. Celem jest wskazanie wyzwań i możliwości związanych z bardziej inkluzywną reprezentacją dialektów w mediach oraz wzmocnienie ich roli jako integralnej części dziedzictwa językowego Portugalii.
Poziom umiejętności językowych a polityka w zakresie edukacji – studium przypadku w szkole średniej w Vigo, Galicji
Poziom umiejętności językowych a polityka w zakresie edukacji – studium przypadku w szkole średniej w Vigo, Galicji
(Language skills level and policy education – a case study in a secondary school in Vigo, Galicia)
- Author(s):Marta Anna Pawlikowska
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:99-113
- No. of Pages:15
- Keywords:Galicia; language policy; education; MCER levels; Galician
- Summary/Abstract:Dane Galicyjskiego Instytutu Statystycznego wykazują, że w 2023 roku ponad połowa dzieci do 14. roku życia posługiwała się językiem kastylijskim jako pierwszym, szczególnie w środowiskach miejskich. Równocześnie agencja rządu galicyjskiego odpowiedzialna za politykę językową podkreśla rosnącą dwujęzyczność dzieci i najwyższy w historii poziom znajomości języka galicyjskiego. Odmienną opinię wyraża Królewska Akademia Języka Galicyjskiego, która – dostrzegając pogarszającą się sytuację języka – apeluje o zniesienie dekretu 79/2010 ograniczającego jego obecność w edukacji. W artykule dokonano analizy przypadku liceum zlokalizowanego w centrum dużego miasta. Grupę badawczą stanowili uczniowie w wieku 17–18 lat, kończący etap edukacji średniej i otrzymujący certyfikat znajomości języka galicyjskiego na poziomie C1(CELGA 4). Na podstawie wymagań egzaminacyjnych opublikowanych przez Sekretariat do spraw Polityki Językowej (Secretaría Xeral de Política Lingüística) opracowano rubrykę oceny kompetencji ustnych. Dane do analizy zostały zgromadzone poprzez nagrania rozmów z uczniami oraz ankietę socjolingwistyczną. Analiza wykazała, że większość badanych posługuje się na co dzień kastylijskim i jest to też język dominujący, jeśli chodzi o nauczanie przedmiotów szkolnych. Poziom C1 z galicyjskiego osiągnęli głównie uczniowie mający regularny kontakt z nim poza szkołą.
Język walencki w prowincji Alicante. Znajomość i użycie przez studentów na Uniwersytecie w Alicante
Język walencki w prowincji Alicante. Znajomość i użycie przez studentów na Uniwersytecie w Alicante
(Valencian in the province of Alicante. Knowledge and use by students at the University of Alicante.)
- Author(s):Miguel Luis Poveda‑Balbuena
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:115-140
- No. of Pages:26
- Keywords:Valencian; Catalan, languages of Spain; Alicante; language policy; bilingualism
- Summary/Abstract:Sytuacja języka walenckiego w prowincji Alicante jest złożona. Mimo że jest to język współoficjalny, wraz z hiszpańskim, jego użycie i znajomość różnią się znacznie w zależności od obszaru i grup demograficznych. W mniejszych miejscowościach, zwłaszcza na górzystej północy, używanie języka walenckiego jest powszechne i stanowi część codziennego życia mieszkańców; jednak w bardziej zurbanizowanych i turystycznych obszarach prowincji, takich jak miasto Alicante, jego użycie staje się coraz mniej dominujące, głównie z powodu wpływów zewnętrznych i migracji ludzi z innych regionów Hiszpanii i Ameryki Łacińskiej. Jeśli chodzi o edukację, walencki jest nauczany w szkołach, co przyczynia się do zwiększenia znajomości języka wśród nowych pokoleń, niezależnie od pochodzenia. Istnieją jednak wyzwania związane z promocją i normalizacją języka walenckiego, takie jak pewna marginalizacja języka w połączeniu z piętnem, które czasami wiąże się z jego używaniem na obszarach, gdzie dominuje język hiszpański (Pardines, Torres, 2011). Uniwersytet w Alicante, położony w Sant Vicent del Raspeig, jest miejscem spotkań studentów z różnych części prowincji, więc oba języki są tam używane w mniej lub bardziej powszechny sposób. Niniejsze badanie analizuje użycie i znajomość języka walenckiego przez studentów za pomocą kwestionariusza opartego na wcześniejszych modelach (Generalidad Valenciana,2021), co pozwala nam uzyskać wyniki jakościowe i ilościowe. Celem jest obserwacja sytuacji językowej w tej konkretnej grupie oraz skontrastowanie jej z ogólną populacją, jak również wskazanie postaw studentów wobec języka walenckiego i sposobu, w jaki Uniwersytet w Alicante radzi sobie z tą dwujęzyczną rzeczywistością. Kontekst ten jest szczególnie istotny dla analizy zbieżności między odgórną (top‑down)polityką językową prowadzoną przez instytucje a oddolnymi wymaganiami i preferencjami użytkowników języka (bottom‑up).
Postawy językowe aktywistów wobec normatywizacji języka aragońskiego
Postawy językowe aktywistów wobec normatywizacji języka aragońskiego
(Linguistic Activists' Attitudes Toward the Normativization of the Aragonese Language)
- Author(s):Bartosz Dondelewski, Sandra Boruc-Calvo
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:141-164
- No. of Pages:24
- Keywords:Aragonese; language activism; language policies; language attitudes; language ideologies
- Summary/Abstract:W rozdziale podejmuje się temat postaw językowych aktywistów wobec procesu standaryzacji języka aragońskiego – zagrożonej wyginięciem odmiany romańskiej, używanej w hiszpańskich Pirenejach. Autorzy omawiają historyczne i polityczne uwarunkowania obecnej sytuacji, wskazując na marginalizację języków mniejszościowych w czasach dyktatury Franco oraz późniejsze działania instytucjonalne i oddolne na rzecz ich rewitalizacji. Analiza obejmuje kluczowe regulacje prawne, powstanie organizacji społecznych oraz inicjatywy edukacyjne, mające na celu normalizację i normatywizację aragońskiego. Szczególne miejsce zajmuje problem ortografii, będący przedmiotem sporu od lat 70.XX wieku. Choć w 2023 roku Aragońska Akademia Językowa ogłosiła oficjalny system pisowni, część środowiska wciąż pozostaje sceptyczna wobec jego obowiązywania i zasadności. Na podstawie wywiadów z siedmioma aktywistami językowymi autorzy ukazują zróżnicowane postawy wobec polityk językowych. Badani podkreślają brak zaufania do klasy politycznej, niedostateczne działania instytucji oraz konieczność szerszego wsparcia dla oddolnych inicjatyw. Mimo rozbieżności większość rozmówców pozytywnie ocenia ustanowienie oficjalnej normy graficznej, widząc w niej szansę na zwiększenie prestiżu i obecności języka w życiu społecznym. Badanie ujawnia jednak, że brak jednoznacznej komunikacji instytucjonalnej i spory ideologiczne utrudniają praktyczne wdrażanie standardu. Autorzy konkludują, że przyszłość aragońskiego zależy od pogodzenia perspektyw instytucjonalnych i społecznych oraz od zdolności do przezwyciężenia podziałów w obrębie wspólnoty językowej.
A fala de Xálima – między instytucjami a aktywizmem
A fala de Xálima – między instytucjami a aktywizmem
(A fala de Xálim – between institutions and activism)
- Author(s):Bartosz Dondelewski
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:165-181
- No. of Pages:17
- Keywords:Fala de Xálima; language policies; glottopolitics; language instruments; language activists
- Summary/Abstract:Niniejszy rozdział poświęcony jest odmianie językowej a fala de Xálima, używanej przez około 4000 osób w trzech miejscowościach prowincji Cáceres w Estremadurze, na pograniczu hiszpańsko‑portugalskim. Fala, zaliczana do galicyjsko‑portugalskiej grupy języków romańskich, funkcjonuje jako enklawa językowa o wysokiej żywotności etnolingwistycznej, mimo braku formalnej ochrony i silnej presji kastylijskiego. Dzielona na trzy lokalne odmiany (mañegu, lagarteiru, valverdeñu), pełni ważną rolę w budowaniu tożsamości, ale jej status prawny pozostaje niejasny, a instytucjonalne wsparcie jest znikome, co pozwala ją klasyfikować jako odmianę minoryzowaną. Autor analizuje falę w perspektywie glottopolityki, wskazując na napięcia między działaniami instytucjonalnymi a oddolnymi inicjatywami. Szczególną uwagę poświęca tzw. instrumentom językowym jako narzędziom interwencji w język i nośnikom ideologii. Wskazuje, że o losach fali decydują przede wszystkim praktyki codzienne i zaangażowanie lokalnych aktywistów, a nie instytucje państwowe. Analizie poddane zostały dwie kluczowe propozycje ortograficzne: M. Valeša (2017), opierająca się na lokalnym uzusie i zachowująca różnice dialektalne, oraz J. Carrasco (2024), dążąca do ujednolicenia zapisu i wypracowania jednego standardu. Mimo różnych celów oba podejścia pokazują, że badacze – zamiast pełnić wyłącznie rolę neutralnych ekspertów – stają się aktywistami językowymi, negocjującymi pomiędzy instytucjami a użytkownikami. W konkluzji autor stwierdza, że przyszłość fali zależy od synergii lokalnego aktywizmu i wsparcia środowisk akademickich. Choć język nie posiada stabilnej ochrony prawnej ani rozbudowanej tradycji piśmienniczej, jego żywotność i rosnące inicjatywy normatywizacyjne czynią go ważnym przykładem pogranicznej odmiany w procesie standaryzacji.
Polityki językowo‑edukacyjne w północno-wschodniej Argentynie (NEA): sytuacja w prowincjach Chaco i Corrientes
Polityki językowo‑edukacyjne w północno-wschodniej Argentynie (NEA): sytuacja w prowincjach Chaco i Corrientes
(Language and Education Policies in Northeastern Argentina (NEA): The Situation in the Provinces of Chaco and Corrientes)
- Author(s):Mónica Marisel Medina, Ewa Stala
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:185-199
- No. of Pages:16
- Keywords:NEA (Nordeste Argentino); language policy; education policy; EIB (Educación Intercultural Bilingüe)
- Summary/Abstract:Argentyna jest krajem niezwykle różnorodnym językowo i kulturowo. Istnieje około 14 języków tubylczych, ponad 20 języków imigrantów, różne odmiany języka hiszpańskiego i argentyńskiego języka migowego. Interesujący nas region północno‑wschodni Argentyny (hiszp. Nordeste Argentino, NEA) obejmuje prowincje Misiones, Chaco, Corrientesi Formosa. Używane na jego terenie języki to: wichí, nivaclé (z rodziny mataco‑mataguaya), qom, pilagá, moqoit (z rodziny guaycurú), mbyá, odmiana guarani funkcjonująca w prowincji Corrientes (rodzina tupí‑guaraní) oraz uważany za wymarły język lule‑vilela (chociaż istnieje możliwość, że nadal żyje sześciu użytkowników, którzy próbują odzyskać niektóre zastosowania języka) (Censabella, 2009, s. 154). Każdy z tych języków prezentuje różny stopień żywotności językowej w zależności od takich czynników jak: przekazywanie języka z pokolenia na pokolenie, lokalizacja użytkowników w enklawach wiejskich lub miejskich, liczba użytkowników, stosowanie polityk językowo‑edukacyjnych, które umożliwiają nauczanie języka rdzennego w szkole, obszary użycia języka i postawy osób mówiących w kontekście identyfikacji etniczno‑językowej. Większość użytkowników języków rdzennych w NEA jest dwujęzyczna i korzysta z modelu Międzykulturowego Kształcenia Dwujęzycznego (hiszp. Educación Intercultural Bilingüe, EIB), choć mają oni różne doświadczenia i osiągnięcia. Celem tego artykułu jest, po krótkim omówieniu ogólnej sytuacji, przedstawienie polityki językowo‑edukacyjnej realizowanej w dwóch wybranych prowincjach NEA: Chaco i Corrientes w celu ukazania zajmowanego przez nią miejsca zgodnie z rodzimymi praktykami językowo‑edukacyjnymi zawartymi w ustawodawstwie każdej prowincji.
Polityki językowe i rewitalizacja języków rdzennych w Amazonii kolumbijskiej
Polityki językowe i rewitalizacja języków rdzennych w Amazonii kolumbijskiej
(Language policies and the revitalization of indigenous languages in the Colombian Amazon)
- Author(s):Katarzyna I. Wojtylak
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:201-2018
- No. of Pages:18
- Keywords:Amazonia; Kolumbia; języki rdzenne; polityka językowa; rewitalizacja
- Summary/Abstract:Kolumbia, kraj o ogromnej różnorodności kulturowej i językowej, stoi przed wyzwaniem pogodzenia państwowych polityk językowych z realiami rdzennych społeczności, takich jak Gente del Centro („Ludy z Centrum”) – Murui‑Muina, Nonuya, Ocaina, Bora, Miraña, Muinane, Resígaro i Andoke – zamieszkujących dorzecze Caquetá i Putumayow południowej części kolumbijskiej Amazonii. Choć języki te mają formalnie status współoficjalnych, ramy prawne (Konstytucja z 1991 r., ustawa o językach rdzennych z 2010 r.)często pozostają deklaratywne i nie przekładają się na skuteczne działania w edukacji, administracji czy dokumentacji. Rozdział analizuje napięcia między odgórnymi politykami państwowymi a oddolnymi strategiami ochrony i rewitalizacji języków podejmowanymi przez społeczności Gente del Centro. Oparty na wieloletnich badaniach terenowych, wywiadach z liderami i analizie materiałów dydaktycznych tekst omawia lokalne programy edukacyjne(w tym nauczanie w malokach i chagrach), inicjatywy dokumentacyjne i artystyczne (pieśni, narracje, archiwa cyfrowe) oraz rolę kobiet i starszyzny w międzypokoleniowym przekazie. Szczególny nacisk położono na społeczność Murui‑Muinai jej podejście do różnorodności dialektalnej (murui, mɨnɨka, nɨpode, mɨka) jako zasobu tożsamościowego i politycznego, które kwestionuje unifikacyjne modele standaryzacji. W części rekomendacyjnej proponujemy bardziej elastyczne, partycypacyjne ramy polityk językowych, uznające lokalne epistemologie, relacyjność języka oraz realną współautorskość społeczności w planowaniu, produkcji i dystrybucji materiałów. Czy możliwa jest harmonizacja odgórnych i oddolnych działań? Jakie wnioski z doświadczeń Murui‑Muina mogą być istotne dla innych społeczności Amazonii? Tekst wnosi wkład w debatę nad przyszłością języków zagrożonych i podkreśla znaczenie partnerstwa oraz lokalnej sprawczości w ochronie dziedzictwa językowego.
Polityka językowa Meksyku z perspektywy edukacji dwujęzycznej w dolinie Mezquital w Hidalgo
Polityka językowa Meksyku z perspektywy edukacji dwujęzycznej w dolinie Mezquital w Hidalgo
(Mexico's Language Policy from the Perspective of Bilingual Education in the Mezquital Valley in Hidalgo)
- Author(s):Magdalena Krysińska‑Kałużna, Witold Jacórzyński
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:219-235
- No. of Pages:17
- Keywords:bilingual education; Mexico, Hñähñu; Mezquital Valley
- Summary/Abstract:Meksyk jest krajem, którego Konstytucja uznaje wielokulturowość zamieszkującego go narodu. Wśród licznych praw wynikających z uznania wielokulturowości znajdują się przepisy gwarantujące społecznościom tubylczym edukację w ich własnych językach. Meksyk jest też jednak krajem, w którym przemoc kulturowa i symboliczna niejednokrotnie wpływa na reguły życia społecznego silniej niż regulacje prawne. Korzenie obecnie funkcjonujących w szkołach meksykańskich postaw wobec nauczania i przyswajania języków tubylczych można odnaleźć w odległych czasach kolonialnych oraz w polityce niepodległego państwa meksykańskiego, które dążyło do konsolidacji i homogenizacji narodu. Projekty indygenistyczne – nawet jeśli promowały edukację dwujęzyczną – miały raczej charakter ideologiczny niż praktyczny i dążyły do integracji kultur tubylczych z „nacjonalizmem rewolucyjnym”, a później z systemem rynkowym. Młodzi przedstawiciele społeczności tubylczych kształceni w szkołach z internatem sami stawali się reprezentantami nurtu indygenistycznego, czyli indígenas indigenistas. Przełomowym momentem, który doprowadził do realnych zmian w rozumieniu tego, czym jest edukacja dwujęzyczna i z czym powinna się wiązać, był wybuch powstania zapatystowskiego w 1994 roku. Rozdział służy prześledzeniu, w jaki sposób kształtowało się obecne formalne uznanie dla wielokulturowości oraz edukacji dwujęzycznej i międzykulturowej w Meksyku, a także przyjrzeniu się – przede wszystkim poprzez pryzmat doliny Mezquital – problemom z funkcjonowaniem edukacji dwujęzycznej i ich przyczynom.
Polityka językowa Peru z perspektywy działalności liderów lokalnych na przykładzie Regionalnej Akademii Języka Quechua w Ancash (Academia Regional de Quechua de Ancash)
Polityka językowa Peru z perspektywy działalności liderów lokalnych na przykładzie Regionalnej Akademii Języka Quechua w Ancash (Academia Regional de Quechua de Ancash)
(Peru's language policy from the perspective of local leaders, as exemplified by the Regional Quechua Language Academy in Ancash (Academia Regional de Quechua de Ancash))
- Author(s):Elżbieta Jodłowska
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:237-257
- No. of Pages:21
- Keywords:Peru; Ancash region; Quechua Ancashino; Peruvian language policy; Academia Regional de Quechua de Ancash (ARQA); revitalization of indigenous languages
- Summary/Abstract:Polityka językowa w Peru, oparta między innymi na Konwencji MOP nr 169(1989) i Deklaracji z Machu Picchu (2001), promuje ochronę języków rdzennych i aspiracje ludów tubylczych do zarządzania własnym dziedzictwem. Mimo ratyfikacji konwencji i oficjalnego uznania 55 grup etnicznych oraz 48 języków jej wdrażanie napotyka liczne bariery, w tym marginalizację społeczności i utrzymujące się uprzedzenia rasowe. Artykuł koncentruje się na sytuacji językowej w regionie Ancash, gdzie ponad 900 tysięcy osób posługuje się językiem quechua ancashino (QA), należącym do grupy Quechua I (Waywash).Pomimo dużej liczby użytkowników i formalnego uznania QA nie funkcjonuje jako skuteczne narzędzie ochrony dziedzictwa kulturowego ani realizacji praw obywatelskich. Analiza oparta jest na badaniach terenowych z lat 2016–2019 oraz współpracy z dwiema lokalnymi instytucjami: Academia Regional de Quechua de Ancash (ARQA) i Organización Regional de los Pueblos Quechuas de Ancash (OREPQA). Przykłady lokalnych projektów rewitalizacyjnych pokazują znaczenie oddolnych działań, zakorzenionych w języku i kulturze andyjskiej. Mimo niewielkiego wsparcia ze strony instytucji państwowych to lokalne NGO wypełniają luki w oficjalnej polityce, tworząc skuteczniejsze modele ochrony i promocji dziedzictwa rdzennych społeczności.
Polityka językowa Peru. Głos peruwiańskiego badacza o andyjskich korzeniach – Francisco Carranza Romero
Polityka językowa Peru. Głos peruwiańskiego badacza o andyjskich korzeniach – Francisco Carranza Romero
(Peru's Language Policy: The Voice of a Peruvian researcher with Andean Roots – Francisco Carranza Romero)
- Author(s):Elżbieta Jodłowska
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:259-271
- No. of Pages:13
- Keywords:Quechua language; language policy; decolonization of knowledge; Francisco Carranza Romero; intercultural education; revitalization of indigenous languages; local epistemologies; Peru; Ancash; Andean linguistics; linguistic justice
- Summary/Abstract:Artykuł poświęcony jest wybranym tekstom Francisco Carranzy Romero –wybitnego peruwiańskiego etnojęzykoznawcy i pedagoga pochodzącego z regionu Ancash –oraz jego refleksjom nad polityką językową, edukacją i dekolonizacją wiedzy. Na podstawie jego publikacji i osobistej korespondencji ukazano, w jaki sposób polityka językowa Peru –mimo konstytucyjnych deklaracji wielojęzyczności – wciąż utrwala asymetrię między językiem hiszpańskim a rdzennymi językami andyjskimi. Carranza Romero wskazuje, że język stanowi nie tylko narzędzie komunikacji, ale również przestrzeń opresji symbolicznej i potencjalnej emancypacji, zwłaszcza gdy edukacja uwzględnia lokalne epistemologie. Omówiono jego przemyślenia dotyczące tłumaczenia między językami o odmiennych strukturach poznawczych, a także teksty poświęcone edukacji międzykulturowej i działalności na rzecz rewitalizacji języka quechua. Autor angażuje się w działania integrujące lokalnych liderów, nauczycieli i przedstawicieli instytucji państwowych. Zwieńczeniem analizy jest jego krytyczna ocena systemu edukacji formalnej, który – zdaniem Carranzy Romero –wymaga gruntownej zmiany, by mógł realnie służyć sprawiedliwości społecznej i językowej.
Prawa językowe Polonii brazylijskiej
Prawa językowe Polonii brazylijskiej
(The linguistic rights of the Polish community in Brazil)
- Author(s):Fabricio José Nazzari Vicroski
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:273-286
- No. of Pages:14
- Keywords:Polonia brazylijska; język polski; aktywizm prawny
- Summary/Abstract:Niniejszy artykuł podejmuje temat współczesnych działań na rzecz ochrony i promocji języka polskiego w Brazylii, analizując inicjatywy wdrażane zarówno na poziomie prawnym, jak i społecznym. Szczególną uwagę poświęcono projektom, których celem jest instytucjonalne wzmocnienie pozycji języka polskiego, takim jak inicjatywy kooficjalizacji w gminach zamieszkanych przez znaczące społeczności polonijne oraz projekt jego inwentaryzacji i uznania za element niematerialnego dziedzictwa kulturowego kraju. Działania te otwierają przestrzeń do refleksji nad rolą języka polskiego jako czynnika tożsamościowego, a zarazem jako nośnika pamięci historycznej, tradycji i wierzeń przywiezionych przez kolejne fale imigrantów. Analizowane inicjatywy nie ograniczają się jedynie do wymiaru symbolicznego, lecz odgrywają także istotną rolę w procesie przywracania sprawiedliwości społecznej. W kontekście historii, w której język polski często podlegał marginalizacji i represjom, podejmowane obecnie projekty można traktować jako formę rekompensaty za doznaną przemoc językową. Wzmacniają one świadomość wartości dziedzictwa kulturowego, przyczyniają się do zachowania lokalnych tradycji i wspierają różnorodność językową Brazylii jako całości. Artykuł wskazuje, że procesy te mają znaczenie nie tylko dla społeczności polonijnych, ale również dla szerszego dyskursu na temat ochrony praw językowych mniejszości. Ukazuje język polski w Brazylii jako element dynamiczny, zdolny do adaptacji i równocześnie wymagający odpowiedniej ochrony instytucjonalnej i społecznej.
Polityka językowa Urugwaju: integracja regionalna i globalne perspektywy w edukacji
Polityka językowa Urugwaju: integracja regionalna i globalne perspektywy w edukacji
(Uruguay's Language Policy: Regional Integration and Global Perspectives in Education)
- Author(s):Marta Guillermo‑Sajdak
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:287-299
- No. of Pages:13
- Keywords:Language policy; public education; Uruguay; multilingualism; Ceibalen Inglés; Centros de Lenguas Extranjeras; regional integration; Portuguese; English; Mercosur
- Summary/Abstract:Rozdział analizuje politykę językową Urugwaju w perspektywie integracji regionalnej i globalnej, ze szczególnym uwzględnieniem edukacji publicznej. Ukazuje historyczne tło, w którym hiszpański jako język dominujący przez dekady marginalizował portugalski obecny w społecznościach przygranicznych. W tym kontekście omówiono dwa kluczowe programy edukacyjne, stanowiące filary współczesnej strategii państwa. Pierwszy z nich – Centros de Lenguas Extranjeras (CLE), zainicjowany w 1996 roku – jest istotnym instrumentem wspierania nauki języków obcych, zwłaszcza portugalskiego jako narzędzia współpracy regionalnej. Program rozwija się przede wszystkim w społecznościach przygranicznych, gdzie odpowiada na potrzeby środowisk dwujęzycznych, oraz wzmacnia ich symboliczną i instytucjonalną obecność w systemie edukacji. Drugi program – Ceibal en Inglés(CEI), zainicjowany w 2012 roku – to przykład innowacyjnej polityki językowej opartej na wykorzystaniu nowoczesnych technologii i modelu współnauczania, łączącego pracę nauczycieli lokalnych i zdalnych. Rozwiązanie to umożliwiło zapewnienie systematycznego dostępu do nauki języka angielskiego w szkołach publicznych, również na obszarach peryferyjnych, wspierając rozwój kompetencji XXI wieku i inkluzywności edukacyjnej. Program został ponadto wyróżniony przez UNESCO i British Council jako jedna z najbardziej innowacyjnych praktyk w zakresie nauczania języków obcych. Urugwajska polityka językowa łączy podejście odgórne – strategiczne decyzje państwa – z oddolnym zaangażowaniem nauczycieli i społeczności. Taki model promuje wielojęzyczność, zapewnia równość szans i przeciwdziała wykluczeniu. Studium przypadku Urugwaju dowodzi, że nawet niewielkie państwo może tworzyć wizjonerskie strategie językowe odpowiadające jednocześnie na lokalne potrzeby społeczne i globalne wyzwania edukacyjne.
Wyzwania polityki językowej w szkolnictwie publicznym w Portoryko
Wyzwania polityki językowej w szkolnictwie publicznym w Portoryko
(Language Policy Challenges in Public Education in Puerto Rico)
- Author(s):Anna Kaganiec‑Kamieńska
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:301-317
- No. of Pages:17
- Keywords:Portoryko; polityka językowa; ideologia językowa; migracje, szkolnictwo publiczne
- Summary/Abstract:Portoryko ma złożoną historię językową, na którą składają się między innymi jego dawna zależność kolonialna od Hiszpanii (1493–1898), obecny status terytorium zależnego Stanów Zjednoczonych (od 1898 roku) oraz intensywne ruchy migracyjne między archipelagiem a USA. Polityka amerykanizacji, wdrażana w pierwszych dekadach XX wieku, obejmowała między innymi wprowadzenie angielskiego jako języka nauczania w szkołach publicznych, gdzie odgrywał on ważną rolę niemal do końca lat 40. XX wieku. Rozdział omawia politykę językową systemu szkolnictwa publicznego po 1949 roku, a w szczególności aktualną politykę Departamentu Edukacji Portoryko (Departamento de Educaciónde Puerto Rico – DEPR), z uwzględnieniem programu skierowanego do migrantów powrotnych oraz transnarodowych. Istotnym aspektem badanej problematyki są ideologie językowe odzwierciedlone w analizowanych politykach językowych, w tym konceptualizacja hiszpańskiego jako języka narodowego, silnie powiązanego z kulturą i tożsamością Portoryko, oraz języka angielskiego jako posiadającego wysoką wartość instrumentalną. Analizie poddano kluczowe dokumenty źródłowe, w tym ustawę o reformie szkolnictwa publicznego(2018, z późniejszymi zmianami), ramy programowe nauczania hiszpańskiego i angielskiego(2022) oraz aktualny okólnik DEPR określający zasady funkcjonowania programu dla uczących się hiszpańskiego jako drugiego języka (2021).
Makau wczoraj i dziś. Krótka historia Portugalczyków i języka portugalskiego w Chinach
Makau wczoraj i dziś. Krótka historia Portugalczyków i języka portugalskiego w Chinach
(Macau Yesterday and Today: A Brief History of the Portuguese and the Portuguese Language in China)
- Author(s):Joanna Drzazgowska
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:321-341
- No. of Pages:21
- Keywords:Macau history; language policy; Portuguese language
- Summary/Abstract:Artykuł prezentuje krótką historię Makau, od kiedy region stał się portugalską kolonią w Chinach, oraz rolę języka portugalskiego po roku 1999, a więc od momentu, kiedy Makau stało się Specjalnym Regionem Autonomicznym Chińskiej Republiki Ludowej. Ekspansja zamorska Portugalii w XV wieku, zainicjowana przez króla Jana I z dynastii Avis, doprowadziła do założenia Makau jako pierwszej europejskiej kolonii w Chinach, która rozwinęła się dzięki handlowi z Japonią i innymi regionami Azji. Od XVII wieku Makau doświadczało wzlotów i upadków, co związane było między innymi z rywalizacją państw europejskich z Portugalią w handlu azjatyckim, a także rozwojem portu w Hongkongu. W 1999 roku, w wyniku wcześniejszych porozumień i umów, Portugalia przekazała władzę nad regionem Chinom, a oficjalnym językiem Makau, oprócz portugalskiego, stał się mandaryński. Ponieważ status języka oficjalnego, jaki posiada język portugalski, nie przekłada się, według spisu powszechnego ludności, na dużą liczbę jego użytkowników w Makau, w artykule przedstawiona jest jego rola w instytucjach państwowych, ze szczególnym uwzględnieniem systemu edukacji. Postawione są również pewne hipotezy odnośnie do przyszłości języka portugalskiego po roku 2049, czyli po całkowitej integracji Makau z Chinami.
Od Luandy do Maputo: polityki językowe i zarządzanie wielojęzycznością w Angoli i Mozambiku
Od Luandy do Maputo: polityki językowe i zarządzanie wielojęzycznością w Angoli i Mozambiku
(From Luanda to Maputo: Language Policies and the Management of Multilingualism in Angola and Mozambique)
- Author(s):Samuel Figueira‑Cardoso, Maciej Rusinowski
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:343-363
- No. of Pages:21
- Keywords:language policies; glottopolitics; Portuguese language in Africa; multilingualism; Angola; Mozambique
- Summary/Abstract:Świat portugalski tworzy wielobarwną mozaikę języków, tradycji i kultur. W niniejszym rozdziale zdecydowaliśmy się omówić dwa afrykańskie kraje, Angolę i Mozambik, których językiem urzędowym jest portugalski. Dokonujemy analizy porównawczej różnorodności językowej oraz polityk językowych tych państw, koncentrując się na napięciach między instytucjonalnie zatwierdzoną, centralną pozycją języka portugalskiego a rzeczywistym zróżnicowaniem językowym lokalnych społeczności, posługujących się językami autochtonicznymi. Wychodząc z jakościowego i interpretatywnego podejścia badawczego, niniejsza analiza opiera się na aktach prawnych, danych statystycznych, programach edukacyjnych oraz literaturze naukowej dotyczącej omawianego tematu. Głównym celem ogólnym jest analiza porównawcza polityk językowych oraz odmian języka portugalskiego w Angoli i Mozambiku. Badanie pokazuje, że utrzymanie języka portugalskiego jako języka urzędowego w tych dwóch państwach ma miejsce w kontekście wielojęzyczności, którą cechują nierówności w dostępie do edukacji, wymiaru sprawiedliwości i praw obywatelskich. Pomimo formalnego uznania języków narodowych wciąż dominują polityki instytucjonalnego monolingwizmu. Inicjatywy takie jak stowarzyszenia lokalne, rozgłośnie radiowe promującei włączające języki lokalne w praktyki edukacyjne i informacyjne, eksperymentalne programy dwujęzycznego nauczania oraz lokalne przejawy kultury okazują się kluczowe w budowaniu bardziej inkluzywnych alternatyw. Badania potwierdzają, że promowanie obywatelstwa językowego w tych krajach wymaga policentrycznych polityk językowych, opartych na społecznych praktykach wspólnot wielojęzycznych i uznaniu różnorodności językowej jako warunku sine qua non sprawiedliwości społecznej.
Polityka językowa Republiki Zielonego Przylądka, czyli o marginalizacji języka większościowego
Polityka językowa Republiki Zielonego Przylądka, czyli o marginalizacji języka większościowego
(Language policy of the Republic of Cape Verde, that is, about the marginalization of the majority language)
- Author(s):Natalia Czopek
- Language:Polish
- Subject(s):Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
- Page Range:365-381
- No. of Pages:17
- Keywords:Cape Verde; Cabo Verde; Cape Verdean; Creole; diglossia
- Summary/Abstract:Celem artykułu jest szczegółowa analiza czynników historycznych i społecznych, które ukształtowały i wciąż determinują aktualną politykę językową Republiki Zielonego Przylądka. Szczególna uwaga została poświęcona zjawisku marginalizacji języka kabowerdeńskiego – ojczystego i podstawowego środka komunikacji całego społeczeństwa –na rzecz portugalskiego, pełniącego funkcję jedynego języka oficjalnego. Analiza obejmuje zarówno procesy kolonialne i postkolonialne, jak i współczesne działania polityczne, w tym próby stopniowej standaryzacji języka kabowerdeńskiego oraz inicjatywy zmierzające do zwiększenia jego obecności w edukacji, administracji i przestrzeni publicznej. Artykuł omawia także wyzwania wynikające z dyglosji, w której język portugalski dominuje w piśmie i niektórych kontekstach formalnych, a język kabowerdeński pozostaje niezastąpionym narzędziem komunikacji codziennej i nośnikiem tożsamości narodowej. W pracy przedstawiono również wyniki indywidualnego projektu badawczego, w ramach którego przeprowadzono 144 wywiady in situ z mieszkańcami archipelagu (wyspy São Vicente orazSantiago) reprezentującymi różne grupy wiekowe, zawodowe i edukacyjne. Ich komentarze pozwalają uchwycić społeczne postawy wobec języka narodowego, realne praktyki komunikacyjne oraz ocenę dotychczasowej polityki władz kraju. Uzyskane dane, choć częściowe i niereprezentatywne dla całej populacji Republiki Zielonego Przylądka, stanowią cenny materiał empiryczny, ilustrujący kierunki przemian socjolingwistycznych. Artykuł kończą rekomendacje dotyczące wprowadzenia rozwiązań sprzyjających bardziej zrównoważonej dwujęzyczności i oficjalnego uznania języka kabowerdeńskiego, co mogłoby się przyczynić do zmniejszenia społecznych nierówności i wzmocnienia kulturowej tożsamości kraju.
Indeks
Indeks
(Index)
- Contributor(s):Anna Kaganiec-Kamieńska (Editor), Bartosz Dondelewski (Editor), Ewa Stala (Editor)
- Language:Polish
- Subject(s):Essay|Book Review |Scientific Life, Editorial
- Page Range:383-386
- No. of Pages:4
