A fala de Xálima – między instytucjami a aktywizmem
A fala de Xálim – between institutions and activism

Author(s): Bartosz Dondelewski
Subject(s): Politics / Political Sciences, Social Sciences, Language and Literature Studies
Published by: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego
Keywords: Fala de Xálima; language policies; glottopolitics; language instruments; language activists
Summary/Abstract: Niniejszy rozdział poświęcony jest odmianie językowej a fala de Xálima, używanej przez około 4000 osób w trzech miejscowościach prowincji Cáceres w Estremadurze, na pograniczu hiszpańsko‑portugalskim. Fala, zaliczana do galicyjsko‑portugalskiej grupy języków romańskich, funkcjonuje jako enklawa językowa o wysokiej żywotności etnolingwistycznej, mimo braku formalnej ochrony i silnej presji kastylijskiego. Dzielona na trzy lokalne odmiany (mañegu, lagarteiru, valverdeñu), pełni ważną rolę w budowaniu tożsamości, ale jej status prawny pozostaje niejasny, a instytucjonalne wsparcie jest znikome, co pozwala ją klasyfikować jako odmianę minoryzowaną. Autor analizuje falę w perspektywie glottopolityki, wskazując na napięcia między działaniami instytucjonalnymi a oddolnymi inicjatywami. Szczególną uwagę poświęca tzw. instrumentom językowym jako narzędziom interwencji w język i nośnikom ideologii. Wskazuje, że o losach fali decydują przede wszystkim praktyki codzienne i zaangażowanie lokalnych aktywistów, a nie instytucje państwowe. Analizie poddane zostały dwie kluczowe propozycje ortograficzne: M. Valeša (2017), opierająca się na lokalnym uzusie i zachowująca różnice dialektalne, oraz J. Carrasco (2024), dążąca do ujednolicenia zapisu i wypracowania jednego standardu. Mimo różnych celów oba podejścia pokazują, że badacze – zamiast pełnić wyłącznie rolę neutralnych ekspertów – stają się aktywistami językowymi, negocjującymi pomiędzy instytucjami a użytkownikami. W konkluzji autor stwierdza, że przyszłość fali zależy od synergii lokalnego aktywizmu i wsparcia środowisk akademickich. Choć język nie posiada stabilnej ochrony prawnej ani rozbudowanej tradycji piśmienniczej, jego żywotność i rosnące inicjatywy normatywizacyjne czynią go ważnym przykładem pogranicznej odmiany w procesie standaryzacji.

• Details
• Contents