Benedetto Croce i Gustaw Herling-Grudziński: historia intelektualnego spotkania. O croceańskich wpływach w życiu i twórczości pisarza-emigranta
Benedetto Croce and Gustaw Herling-Grudziński: The Story of an Intellectual Encounter. On the Crocean Influences on Life and Oeuvre of an Émigré Writer

Summary/Abstract: Celem artykułu jest rekonstrukcja „intelektualnego spotkania” Benedetta Crocego i Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, trwającego od lat 30. XX wieku: począwszy od dyskusji nad Historią Europy w XIX wieku w 1939 roku w Podkowie Leśnej i związanej z nią koncepcji „religii wolności”, przez wiosenne spotkanie w Willi Tritone w Sorrento w 1944 roku, aż po publikację licznych autorskich szkiców oraz tłumaczeń traktatów liberalnego filozofa doby XX wieku. Herling-Grudziński został przedstawiony przez pryzmat rozmaitych ról, które pełnił na przestrzeni dziesięcioleci: jako autor, tłumacz, krytyk, znawca życia i twórczości Crocego, popularyzator jego myśli, obrońca jego dobrego imienia, a przede wszystkim jako pośrednik w croceańsko-polskich kontaktach kulturowych, które przyczyniły się do poszerzenia spektrum recepcji jego piśmiennictwa (w wymiarze filozoficznym, historycznym, literackim) zarówno w czasach PRL-u, jak i po upadku systemu komunistycznego. Obok przywołania i analizy bogatej bibliografii podmiotu i przedmiotu łączącej obie monumentalne postaci, ważną część pracy stanowi analiza lingwistyczna przekładu Zmierzchu cywilizacji Benedetta Crocego, którą Herling-Grudziński, jako współautor (z Włodzimierzem Sznarbachowskim) i współredaktor (z Jerzym Giedroyciem), opublikował w pierwszym wydaniu paryskiej „Kultury” w 1947 roku. Równolegle podjęto próbę odnalezienia innych śladów literackiej, językowej i filozoficznej obecności Crocego w twórczości Herlinga-Grudzińskiego, wskazując na ich ogólne niedoszacowanie i niepełną reprezentatywność w wielu obszarach w polskich źródłach. W konkluzji autor artykułu dowodzi, że lectio croceana w wydaniu Herlinga-Grudzińskiego dostarczyła narzędzi interpretacyjnych łączących włoską myśl liberalną z polskim doświadczeniem XX wieku, dzięki czemu wiedza o neapolitańskim myślicielu i świadomość jego dorobku jest współcześnie o wiele wyższa niż w przeszłości.

• Details
• Contents