Iluzja wychowania w szkole wchodzącej w erę generatywnej sztucznej inteligencji
The illusion of upbringing in the school entering the era of generative AI

Summary/Abstract: This article examines the integration of generative AI (GenAI) into contemporary schooling through the lens of upbringing—understood as a relational, dialogical, and ethical process of personal formation. Drawing on Maria Dudzikowa’s concept of the illusion of education’s formative function, along with Lev Vygotsky’s and Axel Honneth’s theories, it argues that AI does not transform schooling’s formative mission but deepens patterns of simulation, proceduralism, and depersonalization. Based on ethnographic research in two Polish secondary schools (2022–2024) and critical discourse analysis of national policy and educational media, the study reveals a widening gap between official GenAI narratives and everyday school practices. Fieldwork shows students using AI covertly to meet formal requirements, while teachers often ignore or discredit such tools—reinforcing compliance over relational engagement. The article conceptualizes AI as a technological intensifier of schooling rituals, enabling simulation without recognition or dialogue, and calls for renewed pedagogical commitment to relationships and ethical presence in an age of algorithmic optimization. Artykuł analizuje integrację generatywnej sztucznej inteligencji (GenAI) ze współczesną szkołą przez pryzmat wychowania – rozumianego jako relacyjny, dialogiczny i etyczny proces formowania osoby. Odwołując się do koncepcji pozoru funkcji formacyjnej szkoły Marii Dudzikowej oraz teorii Lwa Wygotskiego i teorii Axela Honnetha, autor argumentuje, że GenAI nie przekształca wychowawczej misji szkoły, lecz pogłębia istniejące mechanizmy symulacji, proceduralności i depersonalizacji. Na podstawie badań etnograficznych prowadzonych w dwóch szkołach średnich w Polsce (2022–2024) oraz krytycznej analizy dyskursu dokumentów polityki edukacyjnej i mediów edukacyjnych, artykuł ujawnia rosnący rozdźwięk między oficjalnymi narracjami o GenAI a codziennymi praktykami szkolnymi. Obserwacje terenowe pokazują, że uczniowie korzystają z GenAI potajemnie, by spełnić formalne wymagania, a nauczyciele często ignorują lub delegitymizują te narzędzia – wzmacniając porządek podporządkowania zamiast relacyjnego zaangażowania. GenAI zostaje tu ujęte nie jako czynnik transformujący, lecz jako technologiczne wzmocnienie rytuałów szkolnych, umożliwiające symulację edukacji bez uznania i dialogu. Artykuł wzywa do ponownego zaangażowania pedagogicznego w relacje i etyczną obecność jako kluczowe elementy wychowania w dobie algorytmicznej optymalizacji.

• Details
• Contents