Model biznesowy uczelni wyższych a równość dostępu do edukacji: perspektywa porównawcza między USA i Polską
The business model of higher education institutions and equal access to education: A comparative perspective between the USA and Poland

Summary/Abstract: The article analyses the impact of higher education business models on equal access to education in the United States and Poland. The authors highlight that the growing dependence on market principles in higher education, as encapsulated by Clark's concept of the entrepreneurial university, has a significant impact on the operations of academic institutions, their financing structures, and their interactions with the broader social and economic environment. While this model does promote autonomy and innovation in the United States, it also leads to deepening social inequalities, high education costs, and a decline in public trust in educational institutions. In Poland, despite free full-time education being guaranteed in the constitution, there is a growing pressure to commercialise and diversify income sources, which also affects the system's selectivity. The article presents social trust as an important indicator of educational equality and justice, while highlighting the need to balance efficiency with the social mission of universities. While the entrepreneurial model offers opportunities for development, without mechanisms to control and protect academic values, it may transform universities into market players. Artykuł podejmuje analizę wpływu modeli biznesowych uczelni wyższych na równość dostępu do edukacji w kontekście porównawczym Stanów Zjednoczonych i Polski. Autorzy wskazują, że coraz silniejsze przenikanie logiki rynkowej do szkolnictwa wyższego, uosabiane przez koncepcję uniwersytetu przedsiębiorczego według Clarka, znacząco wpływa na funkcjonowanie instytucji akademickich, ich strukturę finansowania oraz relacje z otoczeniem społecznym i gospodarczym. W Stanach Zjednoczonych model ten sprzyja autonomii i innowacyjności, ale również prowadzi do pogłębiania nierówności społecznych, wysokich kosztów kształcenia i spadku zaufania społecznego wobec instytucji edukacyjnych. W Polsce, mimo konstytucyjnie gwarantowanej bezpłatności studiów stacjonarnych, rośnie presja na komercjalizację i dywersyfikację źródeł przychodów, co także wpływa na selektywność systemu. Artykuł ukazuje zaufanie społeczne jako ważny barometr równości i sprawiedliwości edukacyjnej, wskazując jednocześnie na konieczność zachowania równowagi między efektywnością a społeczną misją uczelni. Model przedsiębiorczy, choć oferuje możliwości rozwojowe, może przekształcić uniwersytety w rynkowych aktorów, jeżeli nie zostanie wdrożony z zachowaniem mechanizmów kontroli i ochrony wartości akademickich.

• Details
• Contents