Między oporem a emancypacją: edukacja domowa jako alternatywna przestrzeń wychowania
Between resistance and emancipation: homeschooling as an alternative educational space

Summary/Abstract: The article conceptualizes parents’ decision to undertake home education as a resistance–emancipation process rather than merely an organizational alternative to schooling. Its aim is to explain the logic of this decision: from opposition to the reproductive mechanisms of schools to the creation of learning environments that safeguard the child’s identity and values. The analysis, grounded in the critical–emancipatory paradigm and the knowledge-power conflict perspective, links reflections on cultures of resistance and emancipatory pedagogy with the Polish legal and social context. The proposed heuristic model addresses the polarization of freedom-control motives, a continuum of action, motivation, space and time, the trajectory of agency in the sequence of claims-aspirations-pursuits, and the mapping of home education forms within transgressive educational cultures. The article’s contribution lies in shifting the focus from describing to explaining the phenomenon, providing an analytical language that distinguishes symbolic resistance from transformative actions, and indicating implications for educational policy, practice, and research on home education. Artykuł ujmuje decyzję rodziców o edukacji domowej jako proces oporowo-emancypacyjny, a nie jedynie alternatywę wobec szkoły. Celem jest wyjaśnienie logiki tej decyzji: od sprzeciwu wobec reprodukcyjnych mechanizmów szkolnych po tworzenie środowisk uczenia się chroniących tożsamość i wartości dziecka. Analiza zakorzeniona w paradygmacie krytyczno-emancypacyjnym i perspektywie konfliktu wiedza-władza łączy refleksję nad kulturami oporu i pedagogiką emancypacyjną z polskim kontekstem prawnym i społecznym. Proponowany model heurystyczny obejmuje polaryzację motywów wolność-kontrola, kontinuum działania, motywacji, przestrzeni i czasu, trajektorię sprawczości oraz mapowanie form edukacji domowej w obszarze transgresyjnych kultur edukacyjnych. Wkładem artykułu jest przesunięcie akcentu z deskrypcji na wyjaśnienie zjawiska, dostarczenie języka analitycznego odróżniającego strategie oporu symbolicznego od działań transformacyjnych oraz wskazanie implikacji dla polityki, praktyki i badań nad edukacją domową.

• Details
• Contents