Odwaga w świecie alternatyw pedagogicznych. Świadectwo Krystyny Starczewskiej
Courage in the sphere of educational alternatives. The testimony of Krystyna Starczewska

Summary/Abstract: The aim of the article is to present courage as a pedagogical category, constituting an essential element in the pursuit and implementation of alternative educational pathways. It attempts to show courage both as a virtue and as a skill, analyzed from philosophical, psychological, and pedagogical perspectives. In this approach, courage is understood not only as an individual disposition but also as a capacity that can be developed and cultivated through the educational process. On this background, the article presents the figure of Krystyna Starczewska, a leader of non-public education in Poland after 1989. Particular attention is given to moments in her biography in which courage played a crucial role, guiding her toward new and unconventional educational solutions. The analysis encompasses both her personal and professional experiences, illustrating how courage became the foundation of her efforts to create an open, democratic, and free school. The primary source material consists of an original interview conducted with Krystyna Starczewska in February 2024, as well as her unpublished diary Długa Wędrówka. This document, covering Starczewska’s life from childhood to her involvement in the Solidarity movement in 1980, comprises 80 manuscript pages. Analysis of selected excerpts allows for the capture of experiences that most vividly reflect her acts of courage, both in personal and social dimensions. Celem artykułu jest ukazanie odwagi jako kategorii pedagogicznej, stanowiącej niezbędny element w poszukiwaniu i realizacji alternatywnych dróg edukacji. Podejmuję próbę ukazania odwagi zarówno jako cnoty, jak i jako umiejętności, analizowanej w perspektywie filozoficznej, psychologicznej i pedagogicznej. W tym ujęciu odwaga rozumiana jest nie tylko jako indywidualna dyspozycja, lecz także jako zdolność, którą można rozwijać i kształtować w procesie edukacyjnym. Na tle tych rozważań zostaje przedstawiona postać Krystyny Starczewskiej, liderki niepublicznego szkolnictwa w Polsce po 1989 roku. Szczególna uwaga poświęcona jest tym momentom w jej biografii, w których odwaga odegrała kluczową rolę, prowadząc ją ku nowym i nieszablonowym rozwiązaniom edukacyjnym. Analiza obejmuje zarówno jej doświadczenia osobiste, jak i zawodowe, które pozwalają zrozumieć, w jaki sposób odwaga stawała się fundamentem jej działań na rzecz tworzenia szkoły otwartej, demokratycznej i wolnej. Podstawę materiału źródłowego stanowią autorski wywiad przeprowadzony z Krystyną Starczewską w lutym 2024 roku oraz jej niepublikowany dziennik Długa Wędrówka. Dokument ten, obejmujący życie Starczewskiej od dzieciństwa po zaangażowanie w działalność Solidarności w 1980 roku, liczy 80 stron maszynopisu. Analiza wybranych fragmentów pozwoliła uchwycić te doświadczenia, które w najbardziej wyrazisty sposób odzwierciedlają jej akty odwagi, zarówno w wymiarze osobistym, jak i społecznym.

• Details
• Contents