FEMINISTIČKA TEORIJA I VIZUELNE UMETNOSTI U JUGOSLOVENSKOM SOCIJALIZMU
FEMINIST THEORY AND VISUAL ARTS IN YUGOSLAV SOCIALISM

Summary/Abstract: Na početku ovog teksta istakla bih da su i feminizam i vizuelna umetnost u socijalističkoj Jugoslaviji u doba Hladnog rata nastali kao učinak transnacionalnih tokova tog vremena. To znači da su bili karakteristični i za kapitalistički Zapad i za socijalistički Istok. Temeljne transformacije o kojima je ovde reč, dogodile su se tokom 60-ih godina 20. stoleća s pojavom kontrakulture, novih medija i nove umetnosti i prodiranjem popularne kulture i konzumerizma u kontekst socijalističke Jugoslavije (Scott Brown and Lison, 2014.). Nakon studentskih protesta 1968., kao rezultat pregovarnja i opšte liberalizacije jugoslovenskog socijalističkog društva, uspostavljena je važna omladinska institucija u svim glavnim gradovima jugoslovenskih socijalističkih republika: studentski kulturni centri. Ovi centri, kao i ranije uspostavljeni omladinski časopisi, bili su od presudnog značaja za transformaciju jugoslovenskih socijalističkih kultura. Oni su bili mesta na kojima su se uvodili i praktikovali novi teorijski i umetnički trendovi. Ove činjenice govore u prilog tome da je Jugoslavija u hladnoratovskoj Evropi bila otvorena prema Zapadu i sebe definisala u sopstvenim terminima, kao zemlja samoupravnog socijalizma, koja pripada nesvrstanim državama. Na taj način ona se postavila između sovjetskog političkog bloka i kapitalističkog Zapada, uspostavljajući bliske veze sa zemljama Trećeg sveta. U ovom tekstu baviću se s dva segmenta pozne jugoslovenske socijalističke kulture: jugoslovenskim feminizmom, koji se u nekim tekstovima iz tog vremena naziva i neofeminizam (temin ću koristiti u ovom tekstu), i s novom umetničkom praksom, s pažnjom usmerenom na umetnice. Iz proučavanja ovog prilično razuđenog materijala mogu se konstruisati različite interpretacije, koje su moguće u skladu sa "takmičarskim diskurzivnim praksama, snagom sećanja/pamćenja, ciklusima zaboravljanja, pitanjima istorijskog vremena i njegovih (dis) kontinuiteta" (Kašić i Prlenda, 2015.: 28). Namera mi je da ukažem na različite konfiguracije unutar polja feminističke teorije i vizuelnih umetnosti uprkos iste ideološke matrice koja je bila operativna u jugoslovenskom socijalističkom društvu tog vremena. U tom smislu možemo izdvojiti dva kontradiktorna toka delotvorna u jugoslovenskom socijalizmu: s jedne strane bila je ideologija samoupravnog socijalizma kao relativno jedinstvene ideologije i prakse jugoslovenskog socijalizma (Erjavec, 2003.: 10), a na drugoj, nalazili su se transnacionalni tokovi tog vremena, od koji su feminizam i nova umetnička praksa posebno značajni za moj esej.

• Details
• Contents